Dlaczego budujemy lingi i czym różni się od innych aplikacji

lingi to aplikacja do nauki hiszpańskiego z Hiszpanii dla osób mówiących po polsku. Od popularnych aplikacji różni się czterema rzeczami: planuje powtórki algorytmem FSRS, prosi o przypomnienie odpowiedzi przed jej pokazaniem, uczy najpierw najczęstszych słów i wszystko wyjaśnia po polsku.

Aplikacje do nauki języków świetnie potrafią sprawić, że codziennie do nich wracasz. To dużo. Nam zależało jednak na czymś innym. Chcieliśmy, żeby każda minuta w aplikacji szła na to, co według badań najlepiej utrwala słowa, i żeby osoba mówiąca po polsku nie musiała uczyć się hiszpańskiego przez angielski.

Tak powstało lingi. Poniżej opisujemy, na jakich badaniach się opieramy, co z nich wzięliśmy i gdzie są granice tego, co robimy.

Pamięć zapomina według krzywej, więc powtórki też powinny

Hermann Ebbinghaus w 1885 roku uczył się na pamięć ciągów bezsensownych sylab i sprawdzał, ile pracy oszczędza mu nauka przy ponownym podejściu. Po dobie zostawała mniej więcej jedna trzecia tej oszczędności, po miesiącu około jednej piątej [1]. To często się przekręca. Ebbinghaus mierzył oszczędność przy ponownej nauce, a nie to, ile pamiętał. Jego wynik powtórzyli Murre i Dros w 2015 roku i dostali bardzo podobną krzywą [2].

Ważniejsze jest to, co dzieje się, gdy powtórki rozłożymy w czasie. Metaanaliza Cepedy i współpracowników zebrała 839 pomiarów z 317 eksperymentów. Rozłożona nauka wygrywała z upychaniem, a najlepszy odstęp między powtórkami rośnie razem z tym, jak długo chcemy coś pamiętać [3]. W późniejszym badaniu na ponad 1350 osobach najlepszy odstęp dawał o 64% lepsze wyniki niż powtórka tego samego dnia [4].

Haczyk jest taki, że rozkładanie powtórek wydaje się gorsze, niż jest. W badaniu Kornella z fiszkami rozłożona nauka dała lepszy wynik u 90% uczestników, a jednocześnie 72% z nich uważało po pierwszej sesji, że lepiej działało upychanie [5].

Co z tym robimy. lingi planuje powtórki algorytmem FSRS. Dla każdej karty szacuje, jak mocno pamiętasz słowo, na podstawie Twoich ocen, i wraca do niego mniej więcej wtedy, gdy szansa, że je pamiętasz, spada do 90%. Jeśli wolisz mniej powtórek, ustawisz 85%. FSRS jest otwarty i ma publiczny benchmark na około 727 milionach powtórek od 10 tysięcy użytkowników Anki. Na nim FSRS-6 przewiduje, czy pamiętasz słowo, trafniej niż starsze modele, w tym opublikowany w 2016 roku model Duolingo (log loss 0,346 wobec 0,469, mniej znaczy lepiej) [6][7]. Nie wiemy, jakiego modelu Duolingo używa dziś, więc to porównanie dotyczy tylko tamtej publikacji. Na razie używamy domyślnych parametrów FSRS, bez dopasowywania ich do historii konkretnej osoby.

Przypominanie uczy bardziej niż ponowne czytanie

W badaniu Roedigera i Karpicke'a studenci czytali tekst, a potem albo czytali go jeszcze raz, albo próbowali odtworzyć go z pamięci. Po pięciu minutach lepiej wypadło ponowne czytanie. Po tygodniu było odwrotnie: 56% wobec 42% [8].

Jeszcze wyraźniej widać to w badaniu na 40 parach słów suahili i angielskich. Gdy studenci dalej przypominali sobie słowa, które już raz zapamiętali, po tygodniu pamiętali około 80%. Gdy te słowa wypadały z testów, zostawało 36% i 33%. Kolejne czytanie po pierwszym udanym przypomnieniu nie dawało żadnego mierzalnego efektu. A wszyscy, niezależnie od sposobu nauki, przewidywali, że zapamiętają około połowy [9].

W lingi. Każda karta w lingi najpierw prosi o odpowiedź, a dopiero potem ją pokazuje. Na kartach Powiedz mówisz słowo na głos, zanim je odsłonisz. Jeśli wolisz pisać, możesz wpisywać odpowiedzi, a aplikacja pokaże, czy brakuje akcentu albo rodzajnika. Potem oceniasz, jak Ci poszło, i od tej oceny zależy, kiedy karta wróci.

Najpierw słowa, które naprawdę słychać

Słowa nie są równie przydatne. Paul Nation policzył, że żeby rozumieć tekst bez pomocy, trzeba znać około 98% jego słów. Dla angielskiego oznacza to od 8 do 9 tysięcy rodzin wyrazów przy czytaniu i od 6 do 7 tysięcy przy słuchaniu [10]. Te liczby dotyczą angielskiego, ale wniosek pasuje do każdego języka: kolejność nauki ma znaczenie, bo częste słowa zwracają się od razu.

Jak to wygląda w lingi. Kurs w lingi ma 95 lekcji od A1 do C1, razem około 7900 słów i zwrotów. W każdej lekcji słowa są ułożone od najczęstszych. Kolejność opiera się na szacowanej częstości w mowie i sprawdzamy ją z wykazami poziomów Instytutu Cervantesa (PCIC). Nie mamy własnego korpusu, więc to szacunek, a nie pomiar. Jeśli coś już umiesz, test poziomujący w około 2 minuty (najwyżej 30 słów) zaproponuje, od czego zacząć. Część słów w teście jest zmyślona. To metoda Meary i Buxtona: pozwala wyłapać, gdy ktoś zaznacza "znam" na wyrost [11].

Słowo w zdaniu, zwrot w całości

Pojedyncze tłumaczenie to dopiero początek znajomości słowa. Stuart Webb pokazał, że po dziesięciu spotkaniach ze słowem w kontekście wiedza o nim może wyraźnie wzrosnąć, ale do pełnej znajomości może nie wystarczyć nawet dziesięć [12]. Duża część języka to gotowe połączenia. Według Erman i Warren mniej więcej 55% badanych przez nie angielskich tekstów to prefabrykowane fragmenty [13]. W niewielkim badaniu Boersa i współpracowników uczniowie, którzy używali więcej takich zwrotów, dostawali wyższe oceny za mówienie [14].

W aplikacji. Każde słowo ma zdanie przykładowe z nagraniem. Karty z luką podpowiadają formę podstawową, np. Mi amigo ____ (ser) polaco, a pod zdaniem wyjaśniamy, czym jest ta forma: es = ser, 3. osoba liczby pojedynczej. Od B1 coraz więcej kart to całe zwroty, takie jak darse cuenta de czy a pesar de.

Słuchanie: dużo zrozumiałego materiału, ale nie tylko

Stephen Krashen twierdził, że język przyswajamy, rozumiejąc wypowiedzi trochę powyżej naszego poziomu, a mówienie pojawia się samo [15]. Ta teoria mocno wpłynęła na nauczanie, ale ma poważnych krytyków. Barry McLaughlin zarzucał jej, że nie da się jej sprawdzić, bo nie definiuje, czym właściwie jest zrozumiały materiał [16]. Merrill Swain na podstawie obserwacji uczniów w kanadyjskich szkołach z francuskim jako językiem nauczania przekonywała, że samo rozumienie nie wystarcza i trzeba też mówić i pisać [17]. Bierzemy z tego obie strony: dużo słuchania, ale też ćwiczenie mówienia.

Nasza odpowiedź. Na prawie każdej karcie słyszysz hiszpański z Hiszpanii, także w wolniejszej wersji. To syntetyczne głosy, a nie nagrania lektorów. Jeśli uczysz się bez dźwięku, lingi zapamięta słowa poznane bez nagrania i podsunie je później do odsłuchania. Testujemy też laboratorium słuchania ze słuchowiskiem o Oli z Krakowa, która przeprowadza się do Madrytu.

Wyjaśnienia po polsku

W nauce słówek tłumaczenie na język ojczysty bywa traktowane jak drogi na skróty. Badania mówią co innego. U Laufer i Shmueli słowa objaśnione w języku ojczystym zawsze zapamiętywano lepiej niż objaśnione w języku obcym [18]. Metaanaliza Yanagisawy, Webba i Uchihary, obejmująca 42 badania i 3802 osoby, doszła do tego samego: objaśnienia w języku ojczystym dały lepsze wyniki niż w obcym, niezależnie od poziomu uczących się [19]. Lee i Macaro pokazali, że odwołania do języka ojczystego pomagają i dzieciom, i dorosłym, a dzieciom bardziej [20].

U nas. Tłumaczenia, podpowiedzi i opisy form w lingi są po polsku. Kto woli angielski, przełącza się w każdej chwili i nie traci postępów.

Krótko, codziennie i bez nagród za samo kliknięcie

Klasyczne badanie Baddeleya i Longmana dotyczyło listonoszy uczących się pisać na maszynie. Najszybciej postępowali ci, którzy mieli jedną godzinę dziennie, a najwolniej ci z dwiema dwugodzinnymi sesjami [21]. Uczciwie trzeba dodać, że chodziło o godzinę, a nie o pięć minut, i że ta grupa potrzebowała więcej tygodni w kalendarzu. Badanie mówi, że rozłożenie pracy się opłaca, a nie że każda dawka wystarczy.

Metaanaliza Deciego, Koestnera i Ryana objęła 128 badań. Nagrody za samo wykonanie zadania zmniejszały późniejszą chęć robienia go z własnej woli (d = −0,36), a pozytywna informacja zwrotna ją zwiększała [22]. To badania laboratoryjne, nie aplikacje, ale kierunek jest wyraźny.

Co z tym robimy. Wybierasz cel na 5, 10, 15 albo 20 minut dziennie. Liczymy serię dni, a co tydzień dostajesz jedno zamrożenie serii na gorszy dzień. Nie ma punktów, odznak ani rankingów. Po sesji widzisz liczby, które możesz sprawdzić: znane słowa, minuty, skuteczność i prognozę powtórek. Po kilku dniach przerwy zaległości rozkładają się na kilka dni, zamiast spaść na Ciebie naraz.

Jak to wypada na tle popularnych aplikacji

Największe aplikacje też korzystają z badań, a Duolingo publikuje sporo własnych. W 2016 roku opisało model powtórek, który podniósł codzienne zaangażowanie użytkowników o 12% [7]. Badanie z 2021 roku, w większości autorstwa pracowników Duolingo, wykazało, że osoby, które skończyły początkowy kurs hiszpańskiego lub francuskiego, czytały na poziomie Intermediate Low i słuchały na Novice High według skali ACTFL [23]. Niezależny przegląd 35 prac o Duolingo zauważa, że większość z nich skupia się na projekcie aplikacji i korzysta z prób dobranych niereprezentatywnie [24].

Grywalizacja pomaga wielu osobom codziennie wracać i nie uważamy jej za zło. My zmieniamy to, co dzieje się w tych kilku minutach: otwarty algorytm powtórek, przypominanie przed pokazaniem odpowiedzi, częste słowa najpierw i wyjaśnienia w Twoim języku. Nie mamy jeszcze własnych danych o wynikach uczących się. Opublikujemy je, gdy będą.

Czego lingi nie zrobi

Fiszki dają słownictwo. Nie dadzą płynnej rozmowy, jeśli nie będziesz też dużo słuchać i mówić. Piszemy to również w aplikacji, przy każdej ocenie poziomu. Mamy prototypy tutora głosowego opartego na AI i ćwiczeń wymowy, ale wejdą do aplikacji dopiero, gdy będą naprawdę pomagać. Nagrań rozmów z tutorem nie przechowujemy.

Jeśli chcesz spróbować, zapisz się na listę oczekujących. Napiszemy raz, gdy lingi wystartuje.